Πτυχία Παντού, Ταλέντα Πουθενά: Το Μεγάλο Παράδοξο της Κυπριακής Αγοράς

Η κυπριακή αγορά εργασίας βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα φαινομενικά αντιφατικό πρόβλημα: επιχειρήσεις δυσκολεύονται να καλύψουν θέσεις εργασίας, ενώ αρκετοί απόφοιτοι δεν βρίσκουν απασχόληση αντίστοιχη των σπουδών τους. Το ζήτημα δεν είναι απλώς αριθμητικό. Αφορά την αναντιστοιχία μεταξύ των γνώσεων που προσφέρει το εκπαιδευτικό σύστημα και των δεξιοτήτων που χρειάζεται μια οικονομία η οποία μετασχηματίζεται από την τεχνολογία, την πράσινη μετάβαση και την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Η Αναντιστοιχία Πίσω από το Παράδοξο

Η απόκτηση πανεπιστημιακού τίτλου παραμένει σημαντική επένδυση, αλλά δεν εγγυάται πλέον αυτόματα επαγγελματική αποκατάσταση. Η λεγόμενη αναντιστοιχία δεξιοτήτων εμφανίζεται όταν τα προσόντα των υποψηφίων δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των διαθέσιμων θέσεων ή όταν εργαζόμενοι υψηλής εκπαίδευσης απασχολούνται σε θέσεις χαμηλότερων απαιτήσεων.

Το κόστος είναι σημαντικό για όλους. Οι επιχειρήσεις καθυστερούν προσλήψεις και επενδύσεις, το κράτος χάνει παραγωγικότητα και οι νέοι βιώνουν υποαπασχόληση, απογοήτευση ή ανάγκη μετανάστευσης. Την ίδια στιγμή, εργοδότες αναζητούν προσωπικό στην Πληροφορική, τη Μηχανική, την Ενέργεια, τις Κατασκευές, την Υγεία και σε εφαρμοσμένα τεχνικά επαγγέλματα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι στην Κύπρο εξακολουθούν να υπάρχουν ελλείψεις εργατικού δυναμικού και αναντιστοιχίες δεξιοτήτων, ενώ η συμμετοχή στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση παραμένει περιορισμένη.

ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΟΛΑ ΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ (HR)

Οι Δουλειές Αλλάζουν Ταχύτερα από τα Προγράμματα Σπουδών

Η πρόκληση δεν περιορίζεται στην επιλογή «σωστού» πτυχίου. Η Τεχνητή Νοημοσύνη και η αυτοματοποίηση μεταβάλλουν ήδη το περιεχόμενο των επαγγελμάτων, καταργώντας ορισμένα καθήκοντα και δημιουργώντας νέα. Ακόμη και επαγγελματίες σε καθιερωμένους κλάδους χρειάζονται πλέον ψηφιακές, αναλυτικές και περιβαλλοντικές δεξιότητες.

Οι προβλέψεις του Cedefop για την Κύπρο εκτιμούν ότι η απασχόληση θα αυξάνεται μέχρι το 2035 με ρυθμό υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ. Παράλληλα, όμως, ο πληθυσμός ηλικίας 20–34 ετών αναμένεται να μειωθεί αισθητά. Επομένως, η χώρα δεν θα χρειαστεί απλώς περισσότερους εργαζομένους, αλλά καλύτερη αξιοποίηση του διαθέσιμου ανθρώπινου δυναμικού.

Η ΑνΑΔ, στις προβλέψεις της για την περίοδο 2022–2032, αναλύει τις ανάγκες σε 52 τομείς οικονομικής δραστηριότητας και 309 επαγγέλματα. Αυτό δείχνει ότι υπάρχουν ήδη δεδομένα πάνω στα οποία μπορούν να βασιστούν ο σχεδιασμός προγραμμάτων σπουδών, ο επαγγελματικός προσανατολισμός και οι αποφάσεις κατάρτισης.

Πράσινες και Ψηφιακές Δεξιότητες στο Προσκήνιο

Η διπλή πράσινη και ψηφιακή μετάβαση δημιουργεί νέες επαγγελματικές ευκαιρίες. Μελέτη της ΑνΑΔ προβλέπει ότι οι συνολικές ανάγκες απασχόλησης στα πράσινα επαγγέλματα θα αυξάνονται κατά περίπου 2,8% ετησίως την περίοδο 2024–2030, ελαφρώς ταχύτερα από το σύνολο της κυπριακής οικονομίας.

Δεν αφορά μόνο μηχανικούς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Πράσινες γνώσεις χρειάζονται πλέον στελέχη προμηθειών, επαγγελματίες συμμόρφωσης, τεχνικοί κτιρίων, λογιστές, σύμβουλοι ESG και διαχειριστές έργων. Αντίστοιχα, η ψηφιακή επάρκεια δεν περιορίζεται στους προγραμματιστές. Η ασφαλής χρήση της AI, η ανάλυση δεδομένων, η κυβερνοασφάλεια και η διαχείριση ψηφιακών διαδικασιών γίνονται οριζόντιες απαιτήσεις.

ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΟΛΑ ΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΓΙΑ SOFT SKILLS

Από το Πτυχίο στο Χαρτοφυλάκιο Δεξιοτήτων

Η επαγγελματική αγορά χρειάζεται ένα νέο μοντέλο προσόντων. Το πτυχίο μπορεί να αποτελεί τη βάση, αλλά πρέπει να συμπληρώνεται από πρακτική εμπειρία, επαγγελματικές πιστοποιήσεις και διαρκή αναβάθμιση δεξιοτήτων. Μεγαλύτερη αξία αποκτούν επίσης οι ανθρώπινες δεξιότητες: επικοινωνία, συνεργασία, επίλυση προβλημάτων, προσαρμοστικότητα και κριτική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της AI.

Η Γερμανία προσφέρει το γνωστό παράδειγμα της δυικής εκπαίδευσης, όπου η θεωρία συνδυάζεται με οργανωμένη μαθητεία μέσα στις επιχειρήσεις. Η Σιγκαπούρη αντιμετωπίζει τη διά βίου μάθηση ως εθνική υποδομή, ενώ η Ιρλανδία σχεδιάζει κατάρτιση μέσω δικτύων επιχειρήσεων με κοινές κλαδικές ανάγκες. Η Κύπρος δεν χρειάζεται να αντιγράψει αυτά τα συστήματα, αλλά μπορεί να προσαρμόσει τις βασικές αρχές τους στη δική της οικονομική κλίμακα.

Ευθύνη και για τις Επιχειρήσεις

Η ευθύνη δεν ανήκει μόνο στα σχολεία και τα πανεπιστήμια. Οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να αναμένουν ότι θα βρίσκουν πάντα «έτοιμους» εργαζομένους με όλες τις απαιτούμενες γνώσεις. Χρειάζεται να επενδύουν σε μαθητεία, καθοδήγηση, ενδοεπιχειρησιακή κατάρτιση και σαφείς διαδρομές επαγγελματικής εξέλιξης.

Η λύση βρίσκεται σε μια σταθερή συνεργασία κράτους, εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, ΑνΑΔ, επαγγελματικών φορέων και εργοδοτών. Απαιτούνται δεδομένα από αγγελίες εργασίας σε πραγματικό χρόνο, τακτική αναθεώρηση προγραμμάτων σπουδών και ουσιαστικός επαγγελματικός προσανατολισμός από τη Μέση Εκπαίδευση.

ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΟΛΑ ΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΓΙΑ MANAGEMENT & LEADERSHIP

Η παιδεία δεν πρέπει να περιοριστεί σε μια μηχανή παραγωγής εργαζομένων. Οφείλει να καλλιεργεί κρίση, υπευθυνότητα και ενεργούς πολίτες. Όταν, όμως, αγνοεί για χρόνια τα μηνύματα της αγοράς, αδικεί τελικά τους ίδιους τους αποφοίτους. Η πραγματική πρόκληση είναι να συνδεθεί η μόρφωση με την απασχολησιμότητα, χωρίς να χαθεί ο βαθύτερος μορφωτικός της χαρακτήρας.