Το «Σύνδρομο» του Ιανουαρίου: Πώς Το Λιγότερο Φως Επηρεάζει Διάθεση, Απόδοση και Επιθυμία

Μετά τις γιορτές, ο Ιανουάριος σε πολλές χώρες του βόρειου ημισφαιρίου μοιάζει με τον πιο «σκοτεινό» μήνα – όχι μόνο κυριολεκτικά, αλλά και ψυχολογικά. Η επιστημονική συζήτηση γύρω από το πώς οι εποχές επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας εντείνεται τα τελευταία χρόνια, καθώς τα δεδομένα δείχνουν ότι το φως (ή η έλλειψή του) συνδέεται με τον ύπνο, την ενέργεια, τη συγκέντρωση και τις κοινωνικές μας επιλογές.

Όταν η «Χειμερινή Μελαγχολία» γίνεται Διαταραχή

Η εποχική συναισθηματική διαταραχή (seasonal affective disorder – SAD) αναγνωρίζεται ως μορφή κατάθλιψης με εποχικό μοτίβο, συχνότερα φθινόπωρο/χειμώνα. Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν επίμονη χαμηλή διάθεση, άγχος, μειωμένη ενέργεια, αυξημένη όρεξη (συχνά για υδατάνθρακες) και υπνηλία. Πολλοί, βέβαια, βιώνουν ηπιότερα «winter blues» χωρίς να πληρούν κλινικά κριτήρια.

Ως πιθανός μηχανισμός προβάλλεται η απορρύθμιση του κιρκαδικού ρυθμού και αλλαγές σε ορμόνες/νευροδιαβιβαστές, όπως η μελατονίνη και η σεροτονίνη. Το NIMH σημειώνει ότι στο χειμερινό μοτίβο SAD παρατηρείται αυξημένη μελατονίνη, που μπορεί να ενισχύει την υπνηλία. 

ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΟΛΑ ΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΓΙΑ SOFT SKILLS

Συγκέντρωση, Μνήμη και Πτώση στην απόδοση

Στον εργασιακό χώρο, το θέμα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον: μελέτη στο πλαίσιο του Rotterdam Study (πάνω από 10.000 άτομα 45+) βρήκε μικρές αλλά μετρήσιμες εποχικές διαφορές σε δείκτες μάθησης, μνήμης και συγκέντρωσης, με χαμηλότερες επιδόσεις τον χειμώνα σε σύγκριση με το καλοκαίρι.

Οι αιτίες δεν είναι πλήρως ξεκαθαρισμένες. Ένα πιθανό κομμάτι του παζλ είναι η βιταμίνη D: τον χειμώνα η ηλιοφάνεια μειώνεται και η παραγωγή βιταμίνης D από το δέρμα πέφτει. Οι δημόσιες οδηγίες στο Ηνωμένο Βασίλειο αναφέρουν ότι αρκετοί άνθρωποι πρέπει να εξετάζουν συμπλήρωμα βιταμίνης D το φθινόπωρο και τον χειμώνα, ειδικά όταν η έκθεση στο φως είναι περιορισμένη.

Κοινωνικότητα και Libido: Γιατί Αλλάζουν οι Επιλογές μας

Η έρευνα για τη «social thermoregulation» προτείνει ότι το κρύο μπορεί να μας ωθεί να αναζητούμε ψυχολογική «ζεστασιά» μέσω κοντινών σχέσεων – ακόμη και σε επίπεδο σκέψεων. Πειραματικά ευρήματα έχουν συνδέσει την αίσθηση ψύχους με αυξημένη νοητική εστίαση σε αγαπημένα πρόσωπα, όταν υπάρχουν σταθεροί δεσμοί.

Όσο για τη σεξουαλική επιθυμία, τα δεδομένα δείχνουν ότι υπάρχουν εποχικά «κύματα», αν και η εικόνα είναι σύνθετη. Μελέτη που χρησιμοποίησε αναζητήσεις στο διαδίκτυο ως δείκτη ενδιαφέροντος για σεξ/ραντεβού βρήκε κορυφώσεις τον χειμώνα και στις αρχές του καλοκαιριού.

ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΟΛΑ ΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΓΙΑ SOFT SKILLS

Τι Σημαίνουν όλα αυτά για την Επαγγελματική Αγορά

Για επιχειρήσεις και στελέχη, το μήνυμα είναι πρακτικό: η χειμερινή περίοδος μπορεί να επηρεάζει ρυθμό, ενέργεια και κοινωνική διάθεση. Άρα χρειάζονται «έξυπνες» προσαρμογές:

• Προγραμματισμός απαιτητικών εργασιών σε ώρες μέγιστης εγρήγορσης.
• Περισσότερη έκθεση σε φυσικό φως (σύντομα breaks ημέρας).
• Υποστήριξη ευεξίας χωρίς στίγμα (wellbeing check-ins, ρεαλιστικοί στόχοι).
• Ενίσχυση κοινωνικής συνοχής ομάδας, ειδικά σε remote/hybrid περιβάλλοντα.

Η κατανόηση της εποχικότητας δεν είναι «δικαιολογία», είναι εργαλείο για καλύτερες αποφάσεις, καλύτερη απόδοση και πιο ανθρώπινη εργασιακή κουλτούρα.