Πότε θα Ανέβει η Στάθμη των Θαλασσών: Το Μυστήριο της Ανταρκτικής

Οι επιστήμονες συμφωνούν σε ένα πράγμα: Η στάθμη των ωκεανών θα ανέβει. Το πραγματικό ερώτημα είναι πότε και πόσο γρήγορα. Και η απάντηση κρύβεται στα βάθη της Δυτικής Ανταρκτικής, εκεί όπου ένα από τα πιο ασταθή παγοκαλύμματα του πλανήτη απειλεί να αλλάξει τον χάρτη της Γης. 

Μια «ωρολογιακή βόμβα» πάγου στη Δυτική Ανταρκτική 

Το Δυτικό Ανταρκτικό Παγοκάλυμμα, πάχους έως 2 χιλιομέτρων, περιέχει αρκετό νερό ώστε η παγκόσμια στάθμη της θάλασσας να ανέβει κατά 5 μέτρα. Ήδη από το 2014, η NASA προειδοποίησε ότι μεγάλα παγετωνικά συστήματα της περιοχής βρίσκονται σε μη αναστρέψιμη υποχώρηση. Αν οι παγετώνες Thwaites και Pine Island –οι «πύλες» της Ανταρκτικής– καταρρεύσουν πλήρως, μόνο η αρχική φάση θα μπορούσε να προκαλέσει πάνω από 1 μέτρο ανόδου.

Η προοπτική αυτή αφορά άμεσα 230 εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν σήμερα σε υψόμετρο μικρότερο του ενός μέτρου από τη θάλασσα. Μελλοντικές γενιές ίσως βρεθούν αντιμέτωπες με ακτογραμμές εντελώς διαφορετικές από τις σημερινές. 

ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΟΛΑ ΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ESG

Το σημείο-κλειδί: Γραμμή πρόσφυσης και αστάθεια 

Η ευπάθεια του παγοκαλύμματος συνδέεται με τη «γραμμή πρόσφυσης» – το σημείο όπου ο πάγος σταματά να ακουμπά τον Ωκεανό και αρχίζει να επιπλέει. Θερμότερα νερά διαβρώνουν τα παγοράφια από κάτω, κάνοντάς τα να λεπταίνουν και να θραύονται. Όταν χάνονται αυτά τα «φράγματα», οι παγετώνες πίσω τους επιταχύνουν προς τη θάλασσα.

Το φαινόμενο αυτό, γνωστό ως marine ice sheet instability, μπορεί να οδηγήσει σε απότομη αύξηση της στάθμης των ωκεανών. Οι παρατηρήσεις με δορυφόρο δείχνουν ότι αυτή η διαδικασία βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη σε αρκετές περιοχές της Ανταρκτικής. 

Η αμφιλεγόμενη θεωρία της «κατάρρευσης βράχων πάγου» 

Το 2016, ένα μοντέλο προσομοίωσης πυροδότησε διεθνή ανησυχία: υποστήριξε ότι οι κατακόρυφοι βράχοι πάγου –όταν απογυμνώνονται από τα παγοράφια– μπορεί να καταρρεύσουν αλυσιδωτά, επιταχύνοντας την απώλεια πάγου με ρυθμούς πολλαπλάσιους των συμβατικών εκτιμήσεων. Το φαινόμενο ονομάστηκε marine ice cliff instability (MICI).

Ενώ ορισμένοι επιστήμονες θεωρούν το σενάριο πιθανό, άλλοι επιμένουν ότι η φύση διαθέτει μηχανισμούς αυτοσταθεροποίησης:

– ο πάγος που θραύεται προκαλεί μείωση του ύψους των βράχων,

– ο ρυθμός ροής του παγετώνα μπορεί να επιβραδύνει την περαιτέρω κατάρρευση,

– ένα μίγμα πάγου και θραυσμάτων (mélange) μπορεί να λειτουργήσει σαν προσωρινό «τοίχος».

Παρά αυτές τις διαφωνίες, το IPCC παραδέχεται ότι υπάρχει «βαθιά αβεβαιότητα» για αυτούς τους μηχανισμούς – και ότι ακόμη και ένα μικρό ποσοστό πιθανότητας επιταχυνόμενης κατάρρευσης είναι εξαιρετικά ανησυχητικό. 

ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΟΛΑ ΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ESG

Τι λένε τα πιο πρόσφατα επιστημονικά στοιχεία (2023–2024); 

● Η θέρμανση των ωκεανών επιταχύνεται ταχύτερα από προηγούμενες προβλέψεις.

● Η απώλεια πάγου στην Ανταρκτική το 2023 ήταν από τις μεγαλύτερες στην ιστορία καταγραφών.

● Διεθνείς μελέτες δείχνουν ότι η επιφάνεια της θάλασσας σήμερα ανεβαίνει με ρυθμό >4 χιλιοστά/έτος, αριθμός διπλάσιος σε σχέση με τη δεκαετία του 1990.

● Οι παγετώνες Thwaites και Pine Island θεωρούνται ήδη «δομικά ασταθείς», σύμφωνα με νέα έρευνα του 2024.

Η επιστημονική κοινότητα συμφωνεί δηλαδή ότι η τάση επιταχύνεται – το ερώτημα είναι πόσο.

Τι σημαίνει για τις πόλεις του μέλλοντος 

Νέα Υόρκη, Μαϊάμι, Άμστερνταμ, Σαγκάη, Αλεξάνδρεια και δεκάδες ακόμη παράκτιες μεγαλουπόλεις σχεδιάζουν πλέον έργα άμυνας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ακόμη και με «ήπιο» σενάριο ανόδου της στάθμης κατά μισό μέτρο μέχρι το 2100, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Μετεωρολογίας υπολογίζει ότι οι ετήσιες ζημιές από πλημμύρες θα αυξηθούν κατά 2.000%. Αν ισχύσουν τα πιο απαισιόδοξα σενάρια, τμήματα πολλών πόλεων θα χρειαστεί να εγκαταλειφθούν. 

ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΟΛΑ ΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ESG

Το μόνο βέβαιο: Το μέλλον εξαρτάται από εμάς 

Παρά τις τεράστιες αβεβαιότητες, ένα μήνυμα είναι ξεκάθαρο: όσο αυξάνουμε τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, τόσο αυξάνουμε τον κίνδυνο ταχείας ανόδου της στάθμης της θάλασσας. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η επόμενη δεκαετία θα καθορίσει αν η άνοδος θα εξελιχθεί σταδιακά ή αν θα βρεθούμε μπροστά σε μια απότομη, ανεξέλεγκτη μετάβαση.

Όπως είπε πρόσφατα ένας κορυφαίος παγετωνολόγος: «Δεν ξέρουμε ακριβώς το πότε. Ξέρουμε όμως ότι η πορεία είναι προδιαγεγραμμένη.»