PFAS: Τα «Αιώνια» Χημικά που Υπάρχουν σε Προϊόντα της Καθημερινότητάς μας και τι Κάνει η ΕΕ

Αδιάβροχα υφάσματα, αντικολλητικά σκεύη, καλλυντικά, ηλεκτρονικά εξαρτήματα και πυροσβεστικοί αφροί έχουν κάτι κοινό: ενδέχεται να περιέχουν ουσίες της μεγάλης οικογένειας PFAS. Οι ιδιαίτερα ανθεκτικές χημικές ενώσεις προσέφεραν επί δεκαετίες σημαντικές τεχνικές λύσεις, σήμερα όμως βρίσκονται στο επίκεντρο μιας διεθνούς προσπάθειας περιορισμού της ρύπανσης και προστασίας της δημόσιας υγείας.

Η πρόκληση είναι εξαιρετικά σύνθετη. Τα PFAS δεν αποτελούν μία ουσία αλλά μια ευρεία ομάδα χιλιάδων ενώσεων, για τις περισσότερες από τις οποίες δεν υπάρχουν ακόμη ολοκληρωμένα τοξικολογικά δεδομένα.

Γιατί Ονομάζονται «Αιώνια» Χημικά

Τα PFAS, δηλαδή οι υπερφθοριωμένες και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες, διαθέτουν ισχυρούς δεσμούς άνθρακα και φθορίου. Αυτή η χημική σταθερότητα τα καθιστά ανθεκτικά στο νερό, στη λιπαρότητα και στις υψηλές θερμοκρασίες, αλλά παράλληλα δυσκολεύει σημαντικά τη φυσική τους αποδόμηση.

Ορισμένες ουσίες μπορούν να μετακινηθούν μέσω του νερού και του εδάφους, να εισέλθουν στην τροφική αλυσίδα και να συσσωρευτούν στον ανθρώπινο οργανισμό. Η έκθεση μπορεί να προκύψει από μολυσμένο πόσιμο νερό και τρόφιμα, από συγκεκριμένα προϊόντα ή μέσα από ορισμένα επαγγελματικά περιβάλλοντα. Η σχετική συμβολή κάθε πηγής διαφέρει ανά περιοχή, πληθυσμό και είδος PFAS.

16/09/2026 Σεμινάριο Safety Partners: Εκπαίδευση Υπευθύνων Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία-ΕΣΥΠΠ (35 Ώρες)

Τι Γνωρίζουμε για την Υγεία

Δεν είναι επιστημονικά ορθό να αποδίδεται ο ίδιος βαθμός επικινδυνότητας σε όλα τα PFAS. Για ορισμένες από τις περισσότερο μελετημένες ενώσεις, ωστόσο, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ή αποδεδειγμένοι κίνδυνοι.

Ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο έχει ταξινομήσει το PFOA ως καρκινογόνο για τον άνθρωπο και το PFOS ως πιθανώς καρκινογόνο. Η ταξινόμηση αφορά τον εγγενή κίνδυνο των ουσιών και δεν σημαίνει ότι κάθε έκθεση θα οδηγήσει υποχρεωτικά σε ασθένεια.

Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων θεωρεί τη μειωμένη ανοσολογική απόκριση στους εμβολιασμούς ως την κρισιμότερη επίδραση για την αξιολόγηση τεσσάρων PFAS. Έχει καθορίσει ομαδική ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη μόλις 4,4 νανογραμμαρίων ανά κιλό σωματικού βάρους.

Από τη Χρήσιμη Καινοτομία στο Κόστος Αποκατάστασης

Η ανθεκτικότητα των PFAS δημιουργεί ένα δύσκολο οικονομικό παράδοξο: οι ουσίες μπορεί να είναι αποτελεσματικές και σχετικά φθηνές κατά τη χρήση τους, αλλά εξαιρετικά δαπανηρές όταν πρέπει να αφαιρεθούν από νερό και έδαφος.

Η περίπτωση της βιομηχανικής ρύπανσης στο Βένετο της Ιταλίας ανέδειξε τις μακροχρόνιες κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες. Η αντιμετώπιση τέτοιων περιστατικών απαιτεί παρακολούθηση της υγείας, νέες υποδομές ύδρευσης και πολυετείς εργασίες απορρύπανσης. Το κόστος μεταφέρεται συχνά από τον παραγωγό προς τις δημόσιες αρχές και τις επόμενες γενιές.

Οι Νέοι Κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Από τις 12 Ιανουαρίου 2026, τα κράτη μέλη οφείλουν να παρακολουθούν συστηματικά τα PFAS στο πόσιμο νερό. Τα ευρωπαϊκά όρια προβλέπουν 100 νανογραμμάρια ανά λίτρο για το άθροισμα 20 επιλεγμένων ουσιών και 500 νανογραμμάρια ανά λίτρο για το σύνολο των PFAS. Σε περίπτωση υπέρβασης, οι αρχές πρέπει να λαμβάνουν διορθωτικά μέτρα και να ενημερώνουν το κοινό.

Η ΕΕ έχει επίσης θεσπίσει σταδιακό περιορισμό των PFAS στους πυροσβεστικούς αφρούς, ενώ από τον Αύγουστο του 2026 εφαρμόζονται όρια στις συσκευασίες τροφίμων. Παράλληλα, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Χημικών Προϊόντων αξιολογεί πρόταση ευρείας απαγόρευσης με στοχευμένες εξαιρέσεις. Η επιστημονική αξιολόγηση αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026, πριν από την τελική απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

16/09/2026 Σεμινάριο Safety Partners: Εκπαίδευση Υπευθύνων Ασφάλειας και Υγείας στην Εργασία-ΕΣΥΠΠ (35 Ώρες)

Η Μεγάλη Πρόκληση για την Επαγγελματική Αγορά

Οι νέοι περιορισμοί επηρεάζουν τη χημική βιομηχανία, την κλωστοϋφαντουργία, τα καλλυντικά, τις συσκευασίες, την ηλεκτρονική, την αυτοκινητοβιομηχανία και τις υπηρεσίες πυρασφάλειας. Οι επιχειρήσεις χρειάζεται να χαρτογραφήσουν τα PFAS στην εφοδιαστική τους αλυσίδα, να αναζητήσουν ασφαλέστερες εναλλακτικές και να τεκμηριώσουν τη συμμόρφωση των προϊόντων τους.

Αυξάνεται συνεπώς η ανάγκη για χημικούς, περιβαλλοντικούς επιστήμονες, επαγγελματίες ασφάλειας και υγείας, στελέχη ESG, υπεύθυνους προμηθειών και ειδικούς κανονιστικής συμμόρφωσης. Η μετάβαση απαιτεί κατάρτιση, έλεγχο προμηθευτών και ουσιαστική συνεργασία ανάμεσα στην επιστήμη, στη βιομηχανία και στις δημόσιες αρχές.

Το ζητούμενο δεν είναι να αντικατασταθεί βιαστικά μία προβληματική ουσία με μια ελάχιστα μελετημένη συγγενική της. Είναι να σχεδιαστούν λύσεις που θα παραμένουν λειτουργικές χωρίς να δημιουργούν ένα νέο περιβαλλοντικό κόστος για τις επόμενες δεκαετίες.