Foehn: Τι Είναι και Γιατί Μπορεί να Μετατρέψει μια Μικρή Εστία σε Μεγάλη Πυρκαγιά

Μέσα σε λίγα λεπτά, μια περιοχή με σχετικά ήπιες συνθήκες μπορεί να μετατραπεί σε εξαιρετικά επικίνδυνο πυρικό περιβάλλον. Πίσω από αυτή την απότομη αλλαγή βρίσκεται συχνά το φαινόμενο Foehn, το οποίο δημιουργεί ισχυρούς, θερμούς και πολύ ξηρούς καταβατικούς ανέμους στην υπήνεμη πλευρά ορεινών όγκων.

Το Foehn δεν προκαλεί από μόνο του την ανάφλεξη. Μπορεί, όμως, να αποξηράνει γρήγορα τη βλάστηση και, εάν εκδηλωθεί πυρκαγιά, να επιταχύνει δραματικά την εξάπλωσή της.

Πώς Δημιουργείται το Φαινόμενο

Το φαινόμενο εκδηλώνεται όταν ένα αέριο ρεύμα συναντήσει σχεδόν κάθετα μια οροσειρά και αναγκαστεί να ανέλθει στην προσήνεμη πλευρά της. Καθώς ο αέρας ανεβαίνει, εκτονώνεται και ψύχεται. Εάν περιέχει αρκετή υγρασία, μπορεί να σχηματιστούν νέφη και να σημειωθούν βροχοπτώσεις, με αποτέλεσμα να χάνει μέρος των υδρατμών του.

Όταν περάσει την κορυφογραμμή και αρχίσει να κατέρχεται στην άλλη πλευρά, συμπιέζεται λόγω της αυξανόμενης ατμοσφαιρικής πίεσης. Η συμπίεση προκαλεί αδιαβατική θέρμανση, ενώ η σχετική υγρασία μειώνεται. Ο αέρας φτάνει έτσι στις χαμηλότερες περιοχές θερμότερος, ξηρότερος και συχνά ταχύτερος.

Στην Ελλάδα ο θερμός αυτός καταβάτης άνεμος είναι ευρύτερα γνωστός ως λίβας. Αντίστοιχα φαινόμενα εμφανίζονται διεθνώς με διαφορετικές ονομασίες, όπως Chinook στη Βόρεια Αμερική και Santa Ana στην Καλιφόρνια. Η αμερικανική Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία ορίζει το Foehn ως ισχυρό καταβατικό άνεμο που χαρακτηρίζεται από θέρμανση και ξήρανση λόγω συμπίεσης.

ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΟΛΑ ΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

Γιατί Αυξάνει Απότομα τον Κίνδυνο Πυρκαγιάς

Η υγρασία της νεκρής και λεπτής βλάστησης –όπως ξερά χόρτα, φύλλα και μικρά κλαδιά– ανταποκρίνεται γρήγορα στις μεταβολές της ατμόσφαιρας. Όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει, η σχετική υγρασία πέφτει και ο άνεμος ενισχύεται, αυτά τα υλικά μπορούν να χάσουν υγρασία μέσα σε πολύ σύντομο διάστημα.

Εάν υπάρχει ήδη εστία φωτιάς, ο άνεμος τροφοδοτεί την καύση με οξυγόνο, γέρνει τις φλόγες προς την άκαυτη βλάστηση και μεταφέρει καύτρες μπροστά από το κύριο μέτωπο. Έτσι μπορούν να δημιουργηθούν νέες εστίες, να ξεπεραστούν αντιπυρικές ζώνες και να αλλάξει αιφνιδιαστικά η κατεύθυνση της πυρκαγιάς.

Το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών επισημαίνει ότι, υπό συνθήκες Foehn, το περιβάλλον στην υπήνεμη πλευρά ενός βουνού μπορεί να περάσει από ήπια σε ακραία επικινδυνότητα μέσα σε λίγα λεπτά.

Η Τοπογραφία Αλλάζει την Εικόνα

Ένα από τα δυσκολότερα χαρακτηριστικά του φαινομένου είναι ο έντονα τοπικός χαρακτήρας του. Στην προσήνεμη πλευρά ενός βουνού μπορεί να επικρατεί χαμηλότερη θερμοκρασία και μεγαλύτερη υγρασία, ενώ λίγα χιλιόμετρα μακριά, στην υπήνεμη πλευρά, οι συνθήκες να είναι πολύ θερμότερες και ξηρότερες.

Φαράγγια, κοιλάδες και ορεινά περάσματα μπορούν επίσης να διοχετεύσουν και να επιταχύνουν τον άνεμο. Επομένως, μια γενική πρόγνωση για μια επαρχία ή περιφέρεια δεν αποτυπώνει πάντοτε τον πραγματικό κίνδυνο που αντιμετωπίζει μια συγκεκριμένη κοινότητα, βιομηχανική εγκατάσταση ή εργοτάξιο.

ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΟΛΑ ΤΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

Πρόληψη με Πυρομετεωρολογική Γνώση

Η αντιμετώπιση του κινδύνου απαιτεί συνδυασμό μετεωρολογικών προγνώσεων, τοπικών μετρήσεων και επιχειρησιακής ετοιμότητας. Κατά τις ημέρες αυξημένης επικινδυνότητας πρέπει να περιορίζονται οι θερμές εργασίες, η καύση υλικών και δραστηριότητες που μπορούν να προκαλέσουν σπινθήρες.

Επιχειρήσεις και οργανισμοί κοντά σε δασικές ή αγροτικές περιοχές χρειάζονται επικαιροποιημένα σχέδια έκτακτης ανάγκης, καθαρές ζώνες γύρω από εγκαταστάσεις, ασφαλή αποθήκευση εύφλεκτων υλικών και σαφείς διαδικασίες εκκένωσης. Το προσωπικό πρέπει να γνωρίζει ποιος ενεργοποιεί το σχέδιο, ποιες διαδρομές ακολουθούνται και πώς ενημερώνονται εργαζόμενοι και επισκέπτες.

Η κατανόηση του Foehn δείχνει γιατί η πρόληψη δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στη θερμοκρασία ή στη γενική ένδειξη ανέμου. Η τοπογραφία, η υγρασία και οι ξαφνικές τοπικές μεταβολές μπορούν να καθορίσουν την εξέλιξη μιας πυρκαγιάς – και να κάνουν την έγκαιρη γνώση κρίσιμο εργαλείο προστασίας.